Hayatının kısa bir bölümünü bizle paylaşan küçük akbaba ( Neophron percnopterus) bundan yaklaşık beş ay önce hasta bir halde Erzurum'da bulundu. O senenin yavrusuydu ve o da ailesiyle birlikte göç edeceği günü, göreceği yeni toprakları heyecanla bekliyordu. Ancak gitme vakti geldiğinde göç edecek gücü kendinde bulamadı. Ailesi uzaklaşıp giderken onu kaldığı bu topraklarda kötü bir son bekliyordu. Taki o bölgede araştırma yapan bir biyolog onu bulup bize ulaştırana kadar. Ben(Ahmet Emre Kütükçü), Nilay Tezsay, Ayşegül Karaahmetoğlu ve Hocamız Prof.  Dr.  Serhat Özsoy bize ulaştırılan onlarca hayvanı olduğu gibi bu küçük akbabayııda beş ay boyunca sevgi ve özenle tedavi edip bakımını yaptık. Kondisyonunu kazanması için gerekli rehabilitasyon çalışmalarını yürüttük. Artık baharın yüzünü göstermesiyle onu salabileceğimiz uygun bir yer aramaya başladık. Küçük akbaba bir koloni hayvanı olduğu için onu bir koloni bölgesine bırakmamız gerekiyordu.

Sadece sıcak değil, Akdeniz ve dağ iklimlerinde 2000 m ve Kafkasya’da 3600 m’ye kadar dağılım gösterir.  Her türlü açık arazide yiyecek arar, özellikle bozkır, savan, ova, kumluk akarsu boylarında, çıplak zeminli ya da az vejetasyonlu sulak alanlarda, sahillerde, vadilerde yüksek rakım ve dağlarda.  Sıkça kırsal alanlarda, çöplüklerde, limanlarda, yabani hayvanların ölmeye gittikleri yerlerde, hatta köy ve kasaba içlerinde bile görülebilir.  Üremek için dik yarlar, çatlaklar ve özellikle önü açık korunaklı kaya oyuklarını ağaçlara tercih ederler.  Ülkemizde küçük akbaba dışında Kızıl akbaba (Gyps fulvus), Kara akbaba( Aegypius monachus) ve Sakallı akbaba ( Gypaetus barbatus) yaşamaktadır.

20.  yy’ın başındaki ani azalışından sonra yeniden toparlanmaya başladılarsada diğer akbabaların olduğu gibi onlar çinde gelecek belirsizlğini korumaktadır.  Ezici olumsuzluklar nedeniyle sayılarının azaldığı bildirilen ülkeler: İberya yarım adası, İtalya, Yunanistan, (Hırvatistan’da yok oldu), Arnavutluk, Bulgaristan, Rusya, Ukrayna, Moldovya, Türkiye, Suriye, Kanarya Adaları. Geniş azalışın ana sebebi insandan kaynaklı faliyetlerden kaynaklanmaktadır. Başlıca insektisit kullanımı bu hayvanlar için ana yok oluş nedenidir.

Dünyadaki en yoğun küçük akbaba populasyonu Türkiyededir 1000-5000 çift arasında olduğu düşünülmektedir.

Kanarya ve Cape Verde Adalarında yerleşik bir tür (yaz-kış bulunan), bunun dışındaki Patı Palearktik bölgesinde çoğunlukla göçmen.  İberya, Güney fransa, Balkanlar, Tunus ve Cezayir’de kıs aylarında da gorulebiliyor.  Ancak Avrupa ve Kuzey Afrika’daki kuşlar gerçekte trans-Sahra göçmeni.  Genel olarak termalleri kullanarak göç ediyorlar, bu nedenle mümkün olan en kısa deniz üzeri rotaları kullanırlar: Cebelitarık ve Boğaziçi. İtalya ve Sicilya’da üreyen küçük gruplar Afrikaya doğrudan Tunus ve Cezayir üzerinden direkt uçuşlarla ulaşırlar.  Cebelitarık’taki harekeleri Temmuz ortasıdan Ekim ortasına kadar izlenebilir.  20 Ağustos 15 Eylül tarihleri arası en hareketli oldukları aralıktır.  En büyük harektleri Boğaziçi üzerinde sonbaharda gözlenir, çoğunlukla Eylülün ilk yarısı.

Besini çok çeşitlidir; Kara akbaba ve kızıl akbabayla beraber bulunduğu bögelerde leşten en son o beslenir.  Büyük akbabaların ana besinlerinden farklı olarak, sadece leş değil aynı zamanda organik çöplerle de beslenir.

Ankara Beypazarı'nda kalabalık bir koloni olduğunu öğrendik ve onu bu bölgeye salmaya karar verdik. 29 Nisan cuma akşamı milli parklar aracıyla Haydarpaşa tren garına geldik ve Anadolu ekspresiyle Ankara'ya doğru yola çıktık. Sorunsuz bir yolculuktan sonra bizi Ankara'da Turgut Tarhan ve Doğa Derneğinden Eray Çağlayan karşıladı. Hep beraber Beypazarı'nın yolunu tuttuk. Beypazarı'na geldiğimizde ilk gözümüze çarpan gökyüzünde süzülen küçük akbabalardı. Geceleri İnözü Vadisi'nde konaklayan akbabalar beslenmek için Beypazarı'nın etrafındaki açık araziyi kullanıyorlardı. Beypazarı'na hakim yüksek bir tepeye çıktık. Aşağıda termal hava akımlarıyla süzülen onlarca akbabayı gördüğümüzde bizim kadar o da heyecanlandı. Sonra bulunduğu taşıma kutusundan çıkarıp bir süre elimde tuttum ve daha fazla sabırsızlanmadan gökyüzüne doğru bıraktım. Etraftaki bireyler hemen onun etrafını sardı. Bir süre onunla uçup onu tanımaya çalıştılar. Bizde onu yeni dostlarının yanında bırakıp evin yolunu tuttuk. Keşke tüm ayrılıklar bizimki gibi mutluluk verici olsa.

15 nisan'da Kırklareli'nde milli parklar müdürlüğü ekiplerince yaralı halde bir karaca bulundu. Bizi aradılar ve durumu bildirdiler. Hemen getirmelerini söyledik. İ. Ü.  veteriner fakültesi cerrahi anabilimdalına ulaştığında aşırı kan kaybından dolayı şoka girmiş ve vucüt sıcaklığı tehlikeli oranda düşmüştü. Vücudunun birçok yerinde derin yaralar oluşmuş ayrıca bacaklarında da kırıklar olan 3 yaşında erkek bir bireydi. Bu yaralarda diş izleri dikkati çekiyordu.  Bu diş izleri büyük ihtimalle köpeklere aitti.  Yapılan şok tedavisi ve tüm müdahalelere rağmen birkaç saat sonra hayatını kaybetti.

İl ve ilçe belediyeleri tarafından şehir merkezlerinden toplanan sokak köpekleri ormanlık alanlara bırakılıyor. Bir süre sonra açlığında etkisiyle bu hayvanlar giderek vahşileşip bölgedeki yaban hayvanlarına saldırıyor. Özellikle bu saldırılarda karaca ve geyikler büyük zarar görüyor. Ya köpeklerin diş darbelerinden ağır yaralar alıp ölüyorlar ya da bu kovalamaca sırasında etraftaki ağaçlara çarparak hayatlarını kaybediyorlar. Bunun yanında köpekler tarafından ürkütülen gebe karaca ve geyik dişileri düşük yapabiliyor.

Atlas fotoğrafçısı Halim Diker Eruh'ta bir evin ahırında yavru bir ayının tutulduğunu söyledi. Yavru ayıyı oradan kurtarmak için hazırlıklarımı yapıp 18 haziran cuma günü sabah 06. 40 uçağıyla Diyarbakır'a hareket ettim. Oradan da Siirt'e geçtim. Siirt'te Halim Diker'le buluşup Eruh'a geçtik. İki gün Eruh yakınında bir köyün kırsalında çadır kurup ayıyı elinde tutan kişilerden haber bekledik. Üçüncü gün ayıyı almaya gelebileceğimizi söylediler. Eruh merkezinde ayıyı elinde tutan Aziz Kurt ve Bedri Öztürk adlı iki şahısla buluşup ayının tutulduğu ahıra gittik.

Ahıra girdiğimizde zincirlerle bağlanmış halde onu görünce ne yapacağımı bilemedim. Oysa bu iki şahıs bu yavru ayıyı ormanda bulduklarını ve amaçlarının onun doğaya dönmesini sağlayacak kişilere teslim etmek olduğunu söylemişlerdi. Görünüşe göre işkencede görmüştü ve insanlara olan öfkesi o küçük bedenine sığmıyordu. Ayıyı almak için harekete geçtiğimde bu kişiler "ona bir aydır bakıyoruz, bakım masraflarımız için bize para vereceksiniz herhalde" deyince olayın gerçek yüzünü anlamış oldum. İstedikleri miktarsa 2 milyar TL'ydi. Aramızda çıkan tartışma sonrasında bu hayvanı nasıl yakaladıklarıda ortaya çıktı. Annesini başından vurarak öldürdüklerini,diğer yavruyuda köpeklerin parçaladığını söylediler.

Tüm konuşmalarımıza rağmen onları bu taleplerinden vazgeçiremedik. Bir süre sonra tartışma karşılıklı tehditleşmeye dönüştü. Ancak yapabileceğimiz pek birşey olmadığınında farkındaydım. Kendimi hiç bu kadar çaresiz hissetmemiştim. Bir yanda zincirlerle bağlanmış acılı gözlerle bana bakan yavru ayı diğer yanda ağzından salyalar akan gözlerine kan sıçramış insanlar. Hiç bilmediğiniz bir yerde hiç beklemediğiniz bir durumun içindesiniz anlatılmaz bir çaresizlik. Oradan çıkıp durumu bildirmek için Siirt il jandarma komutanlığına gittik. Bir süre sonra jandarma evi aradı ama o çoktan kaybolup gitmişti. Banada hayat boyu sürecek bir vicdan azabı kaldı. Onun için daha fazlasını yapmalıydım bedeli ne olursa olsun.

11 Ocak 2004 akşamı haberlerde Hatay'da bir çizgili sırtlanın ( Hyena hyena ) yakalandığını görünce inanamadım. Nerdeyse 30 yıldır görülmeyen ve ülkemizde neslinin tükendiği düşünülmeye başlanan bir canlının hala var olduğunu görmekten dolayı mutlu olmanın yanında onu bu halde görmekte çok üzüntü vericiydi.

Bu yılan kartalının ( Circaetus gallicus ) esaretten gökyüzüne uzanan öyküsü 27.05.2004 sabahı başladı. Onu bir kutu içinde getiren şahıs onu Ataköy sahilinde hasta halde bulduğunu söyledi. Oysa onun öyküsü çok farklıydı.Kutuyu açtığımda ayakları bağlı, genel durumu bozuk ve kaşektik bir haldeydi. Zehirlenme belirtileri gösteriyordu. Hemen serum ve gerekli ilaç protokolünü uyguladık. Birkaç saat sonra kartalı getiren kişi tekrar geldi ve onu geri almak istediğini söyledi. Bizde böyle birşeyin mümkün olamayacağını, yabani bir hayvanı esaret altında tutmanın suç olduğunu ve iyileşince doğaya salacağımızı söyledik. Yaklaşık 2 saat sonra çalışma ve sosyal güvenlik bakanlığı İstanbul bölge müdürü Atakan Tanış bize gelip kartalın kendisine ait olduğunu, getiren kişinin şöförü olduğunu ve bu kartalı Yeşilköy'de tinerci çocuklardan satın aldığını söyledi. Kartalı almak için ısrar eden Tanış'a bir yabani hayvanı ne amaçla olursa olsun esaret altında tutamayacağını, bunun suç olduğunu ve bizimde veteriner hekim olarak görevimizin onu doğaya geri salmak olduğunu söyledik. Ancak Tanış ısrarında diretsede kartalın ona geri verilmesi gibi bir ihtimal yoktu.

Yaptığımız tedavi sonucu iyileşen yılan kartalını ( Circaetus gallicus ) 04.05.2004 cuma günü milli parklar ve gazeticiler eşliğinde doğaya geri saldık. O büyük kanatlarını özgürlüğe çırparken onun durumunda ve yardıma ihtiyacı olan binlerce hayvan vardı ne yazık ki.